Η συζήτηση για τη βραχυχρόνια μίσθωση έχει παγιδευτεί επί χρόνια σε μια επιφανειακή αντιπαράθεση μεταξύ «εκσυγχρονιστών» και «συντηρητικών», μεταξύ δήθεν καινοτομίας και δήθεν οπισθοδρόμησης. Η πραγματικότητα είναι πολύ διαφορετική. Η βραχυχρόνια μίσθωση στην Ελλάδα δεν υπήρξε ούτε τεχνολογική επανάσταση ούτε κοινωνική πρόοδος. Υπήρξε κυρίως μια πολιτική και οικονομική επιλογή που γεννήθηκε μέσα στα ερείπια της χρεοκοπίας και εξελίχθηκε σε έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες απορρύθμισης της αγοράς κατοικίας, του τουριστικού κλάδου και της κοινωνικής συνοχής.
Μετά το 2010 η Ελλάδα βρέθηκε αντιμέτωπη με τη μεγαλύτερη οικονομική καταστροφή της μεταπολεμικής ιστορίας της. Η οικοδομή κατέρρευσε. Οι αξίες των ακινήτων κατέρρευσαν. Η τραπεζική χρηματοδότηση εξαφανίστηκε. Η κατανάλωση συρρικνώθηκε. Χιλιάδες επιχειρήσεις έκλεισαν. Αντί η χώρα να αναζητήσει ένα νέο παραγωγικό μοντέλο, στράφηκε στη γρηγορότερη και ευκολότερη λύση: τη μετατροπή της κατοικίας σε τουριστικό προϊόν.Ένα τουριστικό προϊόν το οποίο επανασυστάθηκε και επανατοποθετήθηκε στην κοινωνία ΑΝΕΞΕΛΕΓΚΤΑ - ΑΣΥΔΟΤΑ με τον νόμο 4446/2016 του ΣΥΡΙΖΑ.
Η βραχυχρόνια μίσθωση λειτούργησε ως υποκατάστατο μιας δήθεν αναπτυξιακής πολιτικής όπου ΑΝΤΙ να δημιουργηθεί νέος πλούτος, αξιοποιήθηκε ένας ήδη υπάρχων πόρος: η κατοικία. Αντί να ενισχυθεί η παραγωγή, επεκτάθηκε η εκμετάλλευση της ακίνητης περιουσίας. Αντί να στηριχθούν νέες παραγωγικές δραστηριότητες, η χώρα επέλεξε να μετατρέψει ολοένα μεγαλύτερο μέρος του οικιστικού της αποθέματος σε μηχανή άντλησης τουριστικού εισοδήματος. Αντί να στηριχθεί η μεταποίηση και η βιομηχανική παραγωγή αφέθηκαν έρμαιες στην τύχη τους και στον αδυσώπητο διεθνή ανταγωνισμό που τις διέλυσε, γνωρίζοντας εξαρχής το πεπρωμένο τους.
Βεβαίως Βραχυπρόθεσμα και μόνο το μοντέλο αυτό παρήγαγε εντυπωσιακούς αριθμούς. Αυξήθηκαν οι ανακαινίσεις. Αυξήθηκαν οι τιμές των ακινήτων. Αυξήθηκαν οι συναλλαγές. Αυξήθηκαν τα φορολογικά έσοδα. Δημιουργήθηκε η εντύπωση μιας οικονομίας που ανακάμπτει, δημιουργώντας όμως τεχνηέντως μια ουτοπική πραγματικότητα που ήταν εκ διαμέτρου αντίθετη με την πραγματική οικονομία. Η οποία κυρίες και κύριοι δεν κρίνεται από την κυκλοφορία χρήματος αλλά από τη βιωσιμότητα των κοινωνιών και των παραγωγικών της δομών.
Και εκεί αρχίζουν τα προβλήματα.
Η κατοικία δεν είναι ένα οποιοδήποτε περιουσιακό στοιχείο. Δεν είναι ένα οικόπεδο, μια μετοχή ή ένα χρηματοοικονομικό προϊόν. Η κατοικία αποτελεί τη βασική προϋπόθεση κοινωνικής σταθερότητας. Είναι ο χώρος όπου συγκροτείται η οικογένεια, ανατρέφονται παιδιά, ζουν εργαζόμενοι και λειτουργούν οι τοπικές κοινωνίες.
Όταν όμως χιλιάδες κατοικίες αφαιρούνται από τη μακροχρόνια μίσθωση και μετατρέπονται σε τουριστικές μονάδες, η κοινωνία αρχίζει να χάνει τη δυνατότητα αναπαραγωγής της.
Οι πρώτοι που πλήττονται είναι οι άνθρωποι που κρατούν όρθιο τον τόπο.
• Οι δάσκαλοι.
• Οι καθηγητές.
• Οι γιατροί.
• Οι νοσηλευτές.
• Οι αστυνομικοί.
• Οι λιμενικοί.
• Οι πυροσβέστες.
• Οι εποχικοί εργαζόμενοι.
• Οι νέοι επαγγελματίες.
• Οι νέες οικογένειες.
• Οι χαμηλόμισθοι.
Όταν αυτοί οι άνθρωποι δεν μπορούν να βρουν κατοικία ή αναγκάζονται να διαθέτουν δυσανάλογο μέρος του εισοδήματός τους για στέγαση, τότε η τοπική κοινωνία αρχίζει να αποσαθρώνεται από μέσα. Η κρίση στέγασης δεν είναι απλώς μια τυχαία παράπλευρη απώλεια. Είναι το αναπόφευκτο αποτέλεσμα της μετατροπής της κατοικίας σε τουριστικό εμπόρευμα. Παράλληλα, η βραχυχρόνια μίσθωση δημιούργησε μια δεύτερη, εξίσου σοβαρή στρέβλωση.
Τη στρέβλωση της τουριστικής αγοράς.
Επί δεκαετίες, ο ελληνικός τουρισμός αναπτύχθηκε μέσα από ξενοδοχεία, ενοικιαζόμενα δωμάτια, κάμπινγκ, μπανγκαλόου, οργανωμένα καταλύματα και επιχειρήσεις που επένδυσαν κεφάλαια, λάμβαναν πιστοποιήσεις λειτουργίας, δημιούργησαν θέσεις εργασίας, τηρούσαν προδιαγραφές και σήκωναν το βάρος της φορολογίας και της νομιμότητας.
Ξαφνικά, δίπλα σε αυτό το σύστημα δημιουργήθηκε μια τεράστια παράλληλη αγορά. Ένα τεράστιο οικοδόμημα που ευνοούσε και ευνοεί το παρακράτος ανομίας, αδιαφάνειας και διαφθοράς.
Μια αγορά που δεν οικοδόμησε νέο τουριστικό προϊόν. Δεν δημιούργησε νέους προορισμούς. Δεν επέκτεινε τη σεζόν. Δεν αύξησε θεαματικά τη διεθνή ζήτηση. Απλώς πολλαπλασίασε ανεξέλεγκτα χωρίς οικονομικούς και περιβαλλοντικούς περιορισμούς και όρους τις διαθέσιμες κλίνες.
Η αύξηση των κλινών όμως δεν ισοδυναμεί με αύξηση του τουρισμού. Όταν οι διαθέσιμες κλίνες διπλασιάζονται και οι επισκέπτες αυξάνονται πολύ λιγότερο, το αποτέλεσμα είναι μαθηματικά προδιαγεγραμμένο.
• Οι πληρότητες μειώνονται.
• Οι τιμές πιέζονται.
• Οι αποδόσεις υποχωρούν.
• Οι επιχειρήσεις δυσκολεύονται να επενδύσουν.
• Οι εργαζόμενοι βλέπουν τις αποδοχές τους να συμπιέζονται.
• Η αγορά εισέρχεται σε έναν φαύλο κύκλο υποβάθμισης.
Σε πολλούς νησιωτικούς προορισμούς, το ζήτημα πλέον δεν είναι αν αυξήθηκαν οι αφίξεις. Το πραγματικό ερώτημα είναι ποιος ωφελείται από αυτές τις αφίξεις και πώς κατανέμεται το οικονομικό αποτέλεσμα. Ποια είναι τα οφέλη για την κοινωνία και το κράτος;
Διότι οι στατιστικές μπορούν να καταγράφουν ρεκόρ επισκεπτών αλλά κατά πόσον αυτά έχουν αντίκτυπο στην οικονομία είναι εντελώς διαφορετικό κομμάτι. Πως ταυτόχρονα οι επαγγελματίες βλέπουν χαμηλότερες πληρότητες, μεγαλύτερες εκπτώσεις και μικρότερη κερδοφορία;
Μήπως τελικά ισχυρές τουριστικές περιοχές και όχι μόνο έχουν αρχίσει και γίνονται μεταβατικός σταθμός; Μήπως ο Τουρισμός πλέον κατευθύνεται στην Αθήνα; Μήπως δεν υπάρχει σαφής στρατηγικός σχεδιασμός για τον Τουρισμό ανά περιφέρεια και ανά περιοχή ή αυτός που καταρτίσθηκε ήταν ελλιπής και απέτυχε;;;; Μήπως τελικά ο νέος χωροταξικός σχεδιασμός καταρτίσθηκε ως είχε και άλλον σκοπό πέραν του προφανών λόγων, αιτίων και απαιτήσεων;;;
Όλα αυτά δεν αποτελούν αντίφαση. Αποτελούν την άμεση συνέπεια της υπερπροσφοράς χωρίς όρια ή με όρια που μπαίνουν εκ των υστέρων και όχι παντού ως πρέπει!
Το μεγαλύτερο πρόβλημα όμως είναι βαθύτερο. Η βραχυχρόνια μίσθωση δεν μεταβάλλει μόνο οικονομικούς δείκτες, μεταβάλλει τη φυσιογνωμία των κοινωνιών. Ένα χωριό παύει να είναι κοινότητα όταν οι μόνιμοι κάτοικοί του αντικαθίστανται από διαδοχικούς επισκέπτες. Μια πόλη παύει να λειτουργεί φυσιολογικά όταν η κατοικία γίνεται απρόσιτη για όσους εργάζονται σε αυτήν. Ένα νησί παύει να είναι ζωντανός τόπος όταν οι νέοι του αναγκάζονται να φύγουν επειδή δεν μπορούν να ζήσουν στον τόπο όπου γεννήθηκαν. Καμία κοινωνία δεν μπορεί να θεωρεί επιτυχία την αύξηση του τουριστικού εισοδήματος εάν αυτή συνοδεύεται από τη διάβρωση της κοινωνικής συνοχής και την μετά βίας επιβίωση των επιχειρήσεων της.
Καμία οικονομία δεν μπορεί να θεωρείται υγιής όταν η βασική πηγή υπεραξίας μετατοπίζεται από την παραγωγή και την εργασία στην εκμετάλλευση της κατοικίας και κανένας προορισμός δεν μπορεί να χαρακτηρίζεται βιώσιμος όταν οι άνθρωποι που τον υπηρετούν αδυνατούν να κατοικήσουν σε αυτόν.
Η μεγάλη ιστορική ειρωνεία είναι ότι ένα εργαλείο που παρουσιάστηκε ως μέσο οικονομικής ανάκαμψης κινδυνεύει να αφήσει πίσω του κοινωνίες φτωχότερες, πιο άνισες και λιγότερο βιώσιμες. Το πραγματικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν η βραχυχρόνια μίσθωση δημιούργησε εισόδημα.
Η απάντηση είναι σαφής: Δημιούργησε.
Το ερώτημα είναι αν το εισόδημα αυτό αξίζει το τίμημα που πληρώνουν σήμερα οι τοπικές κοινωνίες, οι εργαζόμενοι, οι νέες γενιές, οι επαγγελματίες πρωτίστως του τουρισμού και εν εύθετο χρόνο όλη η αλυσίδα (γιατί η οικονομία είναι αλυσίδα). Και αυτό είναι ένα ερώτημα στο οποίο η Ελλάδα θα κληθεί αργά ή γρήγορα (κατά προσωπική εκτίμηση λίαν συντόμως) να απαντήσει όπως ήδη κλήθηκε η Ισπανία, η Γαλλία, η Ιταλία κτλ.
Στελλάτος Ελευθέριος: Πολιτικός Μηχανικός, Διπλωματούχος Δημόσιας Διοίκησης, Msc PAEG, Φοιτητής νομικής.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου